„Przeminęło z wiatrem”, ale nie z historią. Opowieść o miejscu, które chętnie odwiedzają Amerykanie

To tutaj flaga Konfederacji powiewała jeszcze długo po zakończeniu wojny Północ – Południe.
To tutaj mieszkał i pisał wspomnienia były szef sztabu Armii Północnej Wirginii, doradca gen.Stuarta - Heros von Borcke, pułkownik Armii Skonfederowanych Stanów. Jego szablę kutą z damasceńskiej stali, można dziś oglądać w Muzeum Konfederacji w Richmond.
To tutaj wreszcie zjeżdżają się pasjonaci wojny secesyjnej i to nie tylko z naszego kraju.

My natomiast trafiliśmy tu zupełnie przypadkiem i kompletnie nie mieliśmy pojęcia o „amerykańskich powiązaniach" tego miejsca. Nierzadko zdarza się, że najciekawsze informacje zdobywa się mimochodem i tak też było w tym przypadku.

Najpierw zauroczyła nas wieś i stojące w niej domy – obszerne, zbudowane z ozdobnie ułożonych cegieł, podobne do siebie jak dwie krople wody. Wśród nich wyróżniała się malownicza bryła porośniętego pnączami kościoła. Nawet z daleka widać było, że popada w ruinę, ale wtedy nie zwróciliśmy jeszcze uwagi na tabliczkę umieszczoną na kościelnych drzwiach. Dopiero przy kolejnym pobycie zauważyliśmy informację: „Pomocniczy punkt sprzedaży nawozów".

Świątynia wpisana jest do rejestru zabytków i pewnie tylko dlatego jeszcze stoi. Należała do ewangelików. Katolikom wybudowano w latach 30. modernistyczny kościół, który jest używany do dziś, ale mimo wszystko tak jakoś przyszły mi na myśl byłe polskie kościoły, odwiedzane przez nas na Białorusi. W wielu z nich przez lata funkcjonowały magazyny lub nawet fabryki, ale niektórym udało się już doczekać remontu i przywrócenia pierwotnej funkcji.

Giżyński kościółek nadal przyciąga wzrok. Szkoda, gdyby miał podzielić los rozebranego do ostatniej cegły pałacu, w którym zaraz po I wojnie urządzono szkołę. Co ciekawe - jedna jej połowa należała do katolików, a druga – do ewangelików. Po wojnie szkoła była tu nadal. Przestała funkcjonować w 1974 r. i wtedy pałac zaczął powoli znikać z powierzchni ziemi.

Podczas jednej z naszych wizyt w Parzeńsku, opiekun tamtejszej nekropolii interesująco opowiadał o bohaterze konfederackiej kawalerii, pokazując jednocześnie fragmenty płyt nagrobnych z nazwiskiem von Borcke. Płyty pochodziły ze zrujnowanego mauzoleum, właśnie z Giżyna. Dwa lata temu powróciły na swoje miejsce. No, może niezupełnie, bo chwilowo składowane są w byłym ewangelickim kościółku, ale nie grozi im już przynajmniej dalsze zniszczenie.

Niegdyś zarośnięty teren poniemieckiego cmentarza został oczyszczony. W jego centrum pyszni się ceglana kaplica z ażurowymi drzwiami i nieco tylko mniej ażurowym dachem. Dachem próbują zawładnąć drzewka, ale we wnętrzu widać wyraźnie, że kopulaste sklepienie na razie jeszcze nie ma zamiaru poddać się wszędobylskim korzeniom. Całość sprawia mocno tajemnicze wrażenie.

Dokładnie w tym miejscu zebrali się we wrześniu 2008 r. międzynarodowi goście. Byli wśród nich pasjonaci historii wojny secesyjnej, nie zabrakło też prawnuków gen.Stuarta i pułkownika von Borcke. O uroczystości, która się wówczas odbyła,można przeczytać tutaj: http://www.gs24.pl/apps/pbcs.dll/article?AID=/20080905/AKTUALNOSCI/82009...

Z USA przywieziono specjalną tablicę poświęconą - pochowanemu właśnie tutaj - najbardzie j rozpoznawalnemu cudzoziemcowi wojny secesyjnej, który za swe zasługi otrzymał niegdyś od amerykańskiego Kongresu „akt dziękczynny" i po dzień dzisiejszy jest w tym kraju bardziej znany niż w Niemczech.

Heros von Borcke był dość barwną postacią. Amerykanie nazywali go „szarym olbrzymem", pewnie z racji tego, że – jak wspominają źródła historyczne - przy 200 funtach wagi mierzył 6 stóp wzrostu (w przeliczeniu „na nasze" nie wydaje się to jednak zbyt wiele – 183,5 cm i nieco ponad 90 kg).

Kiedy zamieszkał w majątku swego ojca - w Giżynie - flaga Konfederacji powiewała w oknie pałacu aż do jego śmierci, a na pamiątkę amerykańskiego epizodu w życiu ojca córka Herosa otrzymała imię Wirginia.

Sama wioska, zabudowana rozłożystymi domami XIX - wiecznych kolonistów, jest bardzo zadbana i mieszkają tu niezwykle sympatyczni ludzie. Naprawdę warto zjechać z głównej drogi. Warto nawet przyjechać tu specjalnie. Giżyn znajduje się w gminie Nowogródek Pomorski i nie mamy do niego dalej jak 40 km.

Zdjęcia z wrześniowej uroczystości sprzed dwóch lat można oglądąć w internecie (http://www.gulftel.com/firstfreedom/14.htm). Dzięki uprzejmości Pani Sołtys jedno z nich dołaczyłąm do artykułu..