Najczęściej popełniane błędy przy składaniu skargi do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu

Polska jest w pierwszej dziesiątce państw, na które najczęściej skarżą się obywatele za łamanie ich praw gwarantowanych Europejską Konwencją Praw Człowieka. Jak wynika z danych Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, tylko w pierwszym kwartale tego roku wpłynęło już 5500 skarg od obywateli Polski.

Analiza ubiegłorocznych spraw, w których stroną pozwaną jest Polska prowadzi do wniosku, że najczęściej skarżymy się na: łamanie prawa do rzetelnego procesu sądowego (art. 6); prawa do poszanowania życia rodzinnego i prywatnego (art. 8); prawa do poszanowania własności (art. 1 protokół nr 1 do Konwencji); prawa do wolności i bezpieczeństwa (art. 5); łamanie zakazu nieludzkiego lub poniżającego traktowania (art. 3 – w tym wypadku skarżący to najczęściej osoby odbywające karę pozbawienia wolności).

Pomimo tak dużego zainteresowania dochodzenia przez Polaków poszanowania swoich praw przed instancją strasburską, efektywność polskich skarg jest bardzo niska. W ubiegłym roku zaledwie 1% złożonych skarg miało swój finał, większość zostaje odrzucona. Często powodem odrzucenia są uchybienia natury formalnej.

Mając zamiar wystąpienia ze skargą do Trybunału należy pamiętać o tym, aby wcześniej wyczerpać wszystkie możliwe środki odwoławcze w kraju. Niedopełnienie tego wymogu powoduje odrzucenie skargi. Kolejny ważny czynnik, to nieprzekraczalny termin 6 miesięcy na złożenie skargi, liczony od daty podjęcia ostatecznej decyzji, będącej podstawą do wystąpienia ze skargą. Jeżeli skarga wpłynie do Strasburga po upływie tego terminu, zostanie przez Trybunał odrzucona ze względów formalnych. Kolejna rzecz, o której należy pamiętać, to właściwe określenie przedmiotu skargi. Może nim być tylko naruszenie tego prawa, którego ochronę gwarantuje Konwencja. Jeżeli skarga nie daje się pogodzić z postanowieniami Konwencji lub jej Protokołów, Trybunał uzna ją za niedopuszczalną.

Niestety Trybunał często mylnie jest traktowany jako remedium na wszelkie mankamenty życia w demokratycznym społeczeństwie: niesprawiedliwość władz, opieszałość sądów i urzędników, niesprawiedliwy wymiar sprawiedliwości itp. Takie postrzeganie Trybunału w Strasburgu jest nie do końca słuszne. Instancja strasburska nie została powołana po to, aby modyfikować rzeczywistość prawną poszczególnych państw, za każdym razem, gdy obywatel nie akceptuje jej. To państwa w pierwszej kolejności mają chronić prawa obywateli, Trybunał w Strasburgu jest ostatecznością. Często również podejmując decyzję o napisaniu skargi do Trybunału zapominamy o tym, że stoi on na straży praw gwarantowanych jedynie Europejską Konwencją Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Zatem staje się właściwy do rozpatrzenia skargi, tylko w sytuacjach naruszenia przez państwo praw gwarantowanych obywatelom Europejską Konwencją Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.

Reasumując: pisząc skargę do Trybunału w Strasburgu należy pamiętać aby wyczerpać środki odwoławcze w kraju, nie przekroczyć terminu 6 miesięcy od ostatniego ostatecznego orzeczenia w sprawie i sprawdzić, czy stan faktyczny sprawy rodzi domniemanie naruszenia praw gwarantowanych Konwencją.