Historia zapisana na kamieniu cz. 2 - pomniki poległych w 1 wojnie światowej

Jednak aby w pełni przedstawić genezę pomników dla poległych w I wś cofnijmy się do czasów wojen napoleońskich. Od 1813 r. zapoczątkowano czczenie pamięci żołnierzy, którzy zginęli w walkach narodowo-wyzwoleńczych i wojnach. Na kościołach umieszczano epitafia, na które nanoszono nazwiska wojskowych ofiar. Od 1815 r. epitafia zaczęto zdobić wieńcem liści dębowych i/lub orłem. Potem po wojnach austriacko-pruskiej z 1866 r. i francusko-pruskiej z 1870 r. obok epitafiów na świątyniach i kapliczkach zaczęły się pojawiać pomniki, głównie we wsiach. Ozdobą stają się również krzyże żelazne, hełmy i miecze. Sposób w jaki upamiętniano żołnierzy i ich czyny stał się wzorem dla pomników dla poległych w I wojnie światowej.

W tej wielkiej wojnie Niemcy straciły ponad 2 miliony żołnierzy. Praktycznie z każdej wioski zginęło przynajmniej kilka osób. Po zakończeniu wojny między 1918 a 1932 r. Niemcy masowo stawiali pomniki swoim ziomkom najczęściej przy kościołach lub na cmentarzu, rzadziej obok szkół, na placach czy na rozwidleniu dróg. Różnice w wyglądzie pomiędzy wszystkimi pomnikami wynikała przede wszystkim z zamożności wioski. Decydowało to o rodzaju materiału użytego na monument. Wiadomo, że przez wojnę społeczeństwo zubożało dlatego często przybierały skromny wygląd – zwykłego głazu (Zdroisk) lub betonowego obeliska (Różanki) z wyrytymi nazwiskami. Na marmur (Glisno) i bogate zdobienie (Chwalęcice) rzadko którą wieś było stać. Jednak niezmiennym elementem pomnika była lista (często w postaci tablicy) z wyrytymi nazwiskami ułożonymi chronologicznie rokiem od początku do zakończenia wojny, a nieraz z dokładnymi datami dnia i miesiąca danego roku. W kwestii przesłania możemy wyróżnić dwa typy pomników: gloryfikujące bohaterstwo, gdzie obok krzyża żelaznego i wieńca pojawia się orzeł z rozpostartymi skrzydłami lub płaskorzeźba piechura. Drugi typ to pomniki ze smutnymi rzeźbami orła mówiące jaką tragedią była wojna. Taki przykład znajdziemy w Słońsku gdzie śpiącego żołnierza orzeł przygarnia skrzydłem.

Los pomników w wielu przypadkach zmienił się w 1945 r. po II wojnie światowej, kiedy na tereny niemieckie przybyli przesiedleńcy ze wschodu. Na kondycji pomników odbiło się piętnowanie znaków hitlerowskich. Zrywano i niszczono wszystko co przypominało hitlerowski reżim. Nie myślano wówczas, że ktoś kiedyś uczcił pamięć członka rodziny, któremu daleko było od imperialistycznych idei. Nie wszystkie jednak dosięgła dewastacja dlatego dziś możemy podzielić na trzy typy: zachowane, niekompletne (Boryszyn) i kapliczki. Zdarza się bowiem, że na pomniku ludność wsi postawiła figurkę świętego (Ulim), a napisy zatynkowano (Stare Polichno) lub zamalowano farbą.

Pomników w województwie lubuskim jest mnóstwo, dlatego proszę o pomoc w ich inwentaryzacji na forum Bramy Lubuskiej (dział Projekty). Jednocześnie za dotychczasową dziękuję pani Marioli Goncie.