Cysterskim szlakiem do kolebki kołbackiego opactwa. Fotoreportaż z Esrum.

Dawne to związki, ponad osiemsetletnie, ale znalazły swoje odbicie chociażby w herbie Karska – odległego od Gorzowa o niecałe 30 km. W herbie tej ciekawej miejscowości umieszczono m.in. duńską flagę i sylwetkę mnicha w białym habicie. Mnich symbolizuje cystersów z Kołbacza, którym Karsko zawdzięcza swoje powstanie. Z Kołbaczem związana jest także lokalizacja w podgorzowskich Mironicach prężnego, cysterskiego opactwa o nazwie Locus coeli (Miejsce Nieba). Mało tego – centrali w Kołbaczu (jakbyśmy to dzisiaj nazwali) podlegały także kompleksy cysterskie w Bierzwniku, Pełczycach i gdańskiej Oliwie. Była to zresztą jedyna cysterska grangia (folwark) zbudowana bez patronatu niemieckich mnichów.

Po mironickim opactwie prawie nie ma już śladu, „duński kościół" w Kołbaczu powoli otwiera się na zwiedzających, a niegdysiejsza kolebka tamtejszych cystersów na Zelandii - ma się całkiem nieźle.

To bardzo fajne uczucie, kiedy oglądając historyczne, niemal tysiącletnie obiekty za granicą można poczuć się prawie jak w domu. Tak daleko od własnych siedlisk, a kształty takie znajome... Nie ma się co dziwić. Znawcy architektury mówią przecież, że kołbackie budowle noszą na sobie duńskie piętno.

12 białych mnichów i 12 świeckich braci Konwersów pod wodzą opata Reinholda przybyło na Pomorze z Esrum położonego na północy Zelandii. Na początku 1174 r. razem z nimi przywędrowała do Kołbacza czerwona cegła potrzebna do zbudowania potężnego zespołu klasztornego. Duńczycy zastosowali tu własną technikę murarską, układając tę cegłę w charakterystyczną jodełkę.

Ponad 200 lat później (w 1403 r.) papież Bonifacy IX ugruntował duńską władzę nad kołbackimi dobrami, powołując opatów z klasztorów w Esrum i Sorø na wikariuszy generalnych placówek cysterskich w Danii, Norwegii, Szwecji oraz w Kołbaczu i niemieckiej Eldenie.

Przepiękna kołbacka rozeta staje jak żywa przed oczami, kiedy ogląda się bardzo podobne dzieła sztuki w duńskim Sorø (to pierwsza filia klasztoru w Esrum). Zgodnie z legendą - „naszą" rozetę wykonał kamieniarz-przestępca, a jej misterne piękno uchroniło go od powieszenia. Kto wie, może wcześniej wprawiał się przy tworzeniu duńskich ornamentów?

Cysterska kolebka nie tylko „naszych", ale także kilku niemieckich i szwedzkich klasztorów, powstała w 1140 r. Wybudowali ją benedyktyni pośród lasów nad pięknym jeziorem Esrum, a w 1153 przejęli od nich biali bracia. Chętnie zatrzymywali się tam podczas polowań duńscy władcy. W klasztornym kościele pochowana została jedna z królowych Helviga ze Szlezwiku (grób, podobnie jak kościół nie przetrwał czasów reformacji). Do dzisiejszych czasów zachowało się tylko jedno skrzydło z wielkiego kompleksu ceglanych budynków. Zarysy pozostałych zabudowań można obserwować spacerując pomiędzy domkami jednorodzinnymi. Cegły zostały zużyte do budowy potężnego zamczyska Kronborg.

Różne były losy klasztornych zabudowań – umiejscowiono tu stadninę koni, koszary dragonów, więzienie, aptekę, pocztę, mieszkania prywatne, magazyny i nawet obóz dla uchodźców. Od 1997 r. - po przeprowadzeniu kompleksowej renowacji z funduszy państwowych i prywatnych - całość udostępniono zwiedzającym jako muzeum oraz miejsce, gdzie można bezpośrednio dotknąć historii. W surowych pomieszczeniach przedstawiono historię cystersów. W małym sklepiku można nabyć„cysterskie" gadżety ( m.in. pięknie inkrustowane krzyże oraz  Kloster - piwo o ponad 1000-letniej historii warzenia). Nie ma też przeszkód, by pod łukowatym sklepieniem piwnicy - w restauracji Broder Rus - skosztować średniowiecznych specjałów. Odtworzono klasztorny ogród-zielnik pełen odurzających zapachów, a w małej aptece można zobaczyć, jak te rośliny wykorzystywano w średniowieczu. Ściśle wg klasztornej receptury z 1559r. produkowany tu jest także żółty ser o nazwie Esrom

Jest też kącik zabaw dla dzieci (i nie tylko dla nich). W pomieszczeniu nazwanym Jomsborg można zapoznać się z sagą o legendarnym grodzie Wikingów, którego śladów nadal szukają archeologowie na naszym Wolinie. Tu także, wygrzebując z wielkiego kufra odpowiednie szaty, można stać się na moment wojownikiem lub księżniczką oraz „pojeździć" na drewnianych koniach. Nawet plac zabaw utrzymano w stylu epoki.

Spodobało mi się duńskie podejście do tematyki cysterskiej i ich sposób na zainteresowanie turystów konkretnym obiektem. Trochę szkoda, że w naszych placówkach muzealnych wszystko jest takie sztywne i "akuratne". Dzieciaki przecież najlepiej uczą się podczas zabawy. Warto pamiętać, że czym skorupka za młodu nasiąknie...